Pesten – wat doen wij eraan?

Afgelopen week werd Nederland opgeschrikt door een overlijdensbericht van Tim Ribberink[1]. Een stralend gezicht kijkt je op de foto aan. Een jonge jongen, 20 jaar, ontneemt zichzelf van het leven omdat hij al vanaf de lagere school systematisch bespot, getreiterd, gepest en buitengesloten is. Hij vraagt zijn ouders niet boos te zijn over zijn daad. Hartverscheurend. Ik denk dat ouders daar niet boos over kunnen zijn, maar wel radeloos, onmachtig, verbijsterd.

Pesten stoppen – hoe doen wij dat?

Dit bericht roept vele reacties op om ‘pesten te stoppen’. Pesten is een van de meest voorkomende vormen van psychisch en fysiek geweld onder jongeren op scholen. Op scholen wordt zo’n 30% van de leerlingen op structurele wijze gepest. De oorzaak van het fenomeen pesten ligt vaak in een ‘machtsverhouding’ tussen diegene(n) die pest(en) en de gepeste. Het pesten komt vaak voort uit een gevoel van afreageren van frustratie, gevoel van macht of vanuit een gevoel om erbij te horen of om stoer te doen.

Vaak durven kinderen die gepest worden hier niet veel mee te doen. Ze zijn bang dat als ze er wat van zeggen, dit tot repercussies leidt en dat het pesten dan nog erger wordt. Bovendien wordt bij de aanpak van pesten vrijwel enkel gekeken naar de gepeste en wordt er niet gekeken naar de oorzaak van het pestgedrag.

De diepere oorzaak van pesten

Pesten is vanuit het systemische perspectief een symptoom. Een symptoom dat verwijst naar een systeem-probleem. Pesten heeft te maken met de ordening in een groep. Ieder heeft behoefte aan een logische ordening, een eigen plek in een groep. Waar mensen bij elkaar zijn, stellen ze, bewust of onbewust, een rangorde in status vast. In een klassensysteem of groepssysteem is bij de groep horen een belangrijke sociale drijfkracht wat pesten in de hand werkt. Een gemeenschap waar ‘macht’ gedefinieerd wordt door boven een ander te staan en invloed op die ander uit te kunnen oefenen, werkt pesten in de hand. Kinderen die wat anders zijn dan anderen lopen het meeste risico. Een kind is overigens anders als het niet voldoet aan de norm binnen een groep[2].

Een morele schoolgemeenschap[3]

Een aantal jaren geleden volgde Peter Gray een schoolmeeting op de Sudbury Valley School als onderdeel van zijn studie naar de school. In de schoolmeeting was het belangrijkste agendapunt een nieuw ingeschreven student die een leren jack droeg met een swastikateken erop. Op ieder andere school zou deze persoon bij de directeur geroepen worden en zou hem verboden worden het jack verder nog mee te nemen naar school. Zo gaat het niet op een Sudburyschool. De school wordt namelijk geleid door de wekelijkse schoolmeeting waar ieder lid van de schoolgemeenschap een stem heeft.

Tijdens het debat over dit punt in de schoolmeeting kwamen veel argumenten op tafel. Er werd gesproken over aan de ene kant de vrijheid van meningsuiting. Omvat de vrijheid van meningsuiting het recht op het dragen van een hakenkruis? Een meisje stelde daarna de vraag of het verbieden van het dragen van een hakenkruis ook het recht geeft op het verbieden van het dragen van een hamer en sikkel? Hieronder zijn immers ook verschrikkelijke wreedheden begaan. En betekent dat dan niet dat we de Amerikaanse vlag ook moeten verbieden, omdat er onder die vlag ook veel wreedheden hebben plaatsgevonden tijdens de slavernij en de massamoord op de indianen? Zodra we ingrijpen in de vrijheid van meningsuiting, waar stoppen we dan?

Aan de andere kant was een tegenstem die zei dat een swastika een duidelijk haatsymbool is, en alle andere tekens niet. Na een verhit debat werden argumenten voor en tegen steeds duidelijker gearticuleerd. Veel van de sprekers tijdens het debat waren stafleden en oudere studenten, maar de meeting werd bijgewoond door veel jongere studenten, die de hele discussie geïnteresseerd bijwoonden. Een kwestie over een teken op een jack was uitgegroeid tot een diep morele vraag over vrijheid en hoe een persoonlijke vrijheid soms conflicteert met de vrijheid van een ander, en dat dit de reden is waarom wetten nodig zijn. Uiteindelijk werd het gebruik van de swastika verboden en heeft de school een algemene regel aangenomen tegen de weergave van haatsymbolen en het gebruik van woorden die vaak worden opgevat als uitingen van haat jegens een groep mensen, zelfs wanneer haat niet de bedoeling was.

Wat heeft dat met pesten te maken? Nou, alles.

In de meeste scholen gebruikt een leraar of directeur zijn macht om de student te verbieden de swastika te dragen. In principe is dit op zich al een daad van pesten, want de student heeft geen macht om hier tegenin te gaan. De les die de swastika-dragende leerling heeft geleerd in die situatie is dat ‘macht invloed heeft’ – de les voor het bestaan van pestgedrag.

Als er onderlinge verbondenheid heerst, krijgt pesten geen kans.

Op een Sudburyschool heeft de beslissing in de schoolmeeting een impact op de hele schoolgemeenschap. De beslissingen worden zorgvuldig gemaakt, op morele argumenten en via vastgestelde democratische procedures. De student zelf had evenveel recht om deel te nemen aan het debat en zag dat het besluit bij meerderheid werd genomen. Hij heeft alle argumenten kunnen horen en begrip kunnen krijgen van het besluit. Tevens hebben de mensen die zich vernederd voelden door het dragen van een swastika door de student hun ongenoegen kunnen uiten en werden serieus  genomen en gehoord.

Een sterke kracht tegen pesten op school komt door de vrije mix in leeftijden in de school. De aanwezigheid van kleine kinderen die iedereen kent, lijkt een gevoel voor zorg bij de ouderen naar boven te brengen wat ook een effect heeft op interacties tussen leeftijdsgenoten. Maar naast het morele gevoel van omgang door de mix in leeftijden, is het juridisch systeem een van de belangrijkste redenen voor die morele omgang.

Een van de schoolregels die vaak wordt aangesproken tijdens behandeling van klachten in het Juridisch Comité (het J.C.) is de regel:
Niemand mag doelbewust inbreuk maken op iemand anders recht om vreedzaam in de school te zijn, vrij van verbale of fysieke bedreiging.

Als je iets zegt of doet wat mogelijk aanstootgevend is voor een persoon, en als die persoon je vraagt ​​te stoppen maar je stopt niet, dan heb je inbreuk gemaakt op die persoon zijn recht op niet te worden lastig gevallen, en die persoon, of iemand anders, kan dat “opbrengen” bij het J.C. Het J.C. is een samengestelde jury, die elke dag samenkomt om 11 uur. Het is samengesteld uit leden van alle leeftijden uit de schoolgemeenschap, een staflid inbegrepen.

Als het om een geval van plagen gaat, wordt gekeken wat er precies is gebeurd en of er een aanklacht is in te dienen. Bij een onschuldig voorval kan het J.C. een waarschuwing geven. Maar als het om echt pesten of ongewenst lastigvallen gaat of als een onschuldig voorval vaker voorkomt, zal het J.C. een sanctie geven. Afhankelijk van de heftigheid van de overtreding of als het al een aantal keren is voorgekomen, kan de klacht ook ter beoordeling naar de schoolmeeting doorgestuurd worden en kan de schoolmeeting een schorsing voorstellen. Een ‘schorsing’ op een Sudburyschool is een soort van time-out, een dag waarop je thuis mag gaan nadenken over de keuze voor de school. Wil je op deze school zijn, dan volgt daaruit de acceptatie van de regels zoals die in de school gelden. Het is dus een sanctie om je te bezinnen op je situatie en op je gedrag.

Het is misschien niet verrassend dat de meeste klachten die inbreuk maken op vreedzaam in de school zijn, worden veroorzaakt door kleine kinderen tegen andere kleine kinderen. Oudere kinderen, in deze omgeving, hebben meestal geleerd om dergelijke geschillen te beslechten en elkaars rechten te respecteren, zonder het JC.

Betrokkenheid komt ook voort uit het van tijd tot tijd moeten dienen in het J.C. In het J.C. hebben de leden de taak om te luisteren naar de verhalen van de betrokkenen van beide partijen in een geschil. Het Juridische Systeem van de school is niet ontworpen om als les te dienen, het is ontworpen om op een zuivere manier een oordeel te vormen over geschillen in de school. Maar uiteindelijk vormt het een belangrijke levensles in menselijke gevoeligheden voor alle betrokkenen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in De praktijk en getagged met , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Pesten – wat doen wij eraan?

  1. Pingback: Agressie op het voetbalveld | Heb jij iets geleerd vandaag? – Een Sudbury school perspectief op leren

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s