Summerhill School, in Leiston, waar kinderen mogen houden van wat ze leren of gewoon vlinders mogen jagen als ze daar zin in hebben.

Dit artikel werd gepost op 1 februari 2015 in de EADT online. Summerhill is de oudste, bekende Democratische school (sinds 1921) en vormde een inspiratie bron voor de Sudbury Valley school. Summerhill is een kostschool, waar kinderen vanaf 7 jaar intern verblijven. De school heeft een heel duidelijke eigen visie (opgeschreven in de vele boeken van A.S. Neill) en is een mooi voorbeeld van hoe moedig en slagvaardig de school de tijden heeft overleeft en is, zoals zij zelf zeggen, actueler dan ooit.

Nelli Hartmann bij een muziek les op de Summerhill School in Leiston.

Het is 30 jaar geleden dat Zoe Readhead de leiding overnam van de beroemde progressieve Summerhill School, opgericht door haar vader bijna een eeuw geleden.

Sheena Grant bracht er een ochtend door en ontdekte een paar dingen die haar verraste. Het is veilig om te zeggen Zoe Readhead geen gewone doorsnee schooldirecteur is. Maar Summerhill is ook geen gemiddelde school.

Om te beginnen, noemt iedereen, zelfs de jongste leerlingen, haar bij haar voornaam. Oh, en het enige waarin ze gekwalificeerd is om les in te geven is paardrijden. Door Summerhill een school te noemen, vertel je in feite niet het hele verhaal. Het is meer een democratische gemeenschap dan iets anders. Als mensen al iets weten van Summerhill is dat waarschijnlijk dit: lessen zijn niet verplicht en kinderen maken de regels.

Kunstles op Summerhill

Kunstles op de Summerhill School in Leiston. L-R Letisha Mahm, Simone Padur (Leerkracht), Jul Henrik.

Hoewel deze beide dingen waar zijn, is het eigenlijk ingewikkelder dan dat, zoals ik ontdekte toen ik een ochtend doorbracht op de school die snel haar 100ste verjaardag nadert.

Summerhill werd opgericht door Zoe’s vader, A.S. Neill in 1921 en verhuisde naar een onregelmatig gebouwd, rood bakstenen huis in Leiston (Suffolk) in 1927, waar het sindsdien (behalve tijdens de Tweede Wereldoorlog) is gebleven. Neill geloofde dat kinderen hun eigen leven moeten leven en niet een leven wat hun ouders of opvoeders voorschrijven. Dus creëerde hij een gemeenschap waarin kinderen vrij konden zijn van een volwassen autoriteit en naar hun eigen keuze kunnen spelen, communiceren en leren.

In de 20-er jaren was dit revolutionair. Vierennegentig jaar later is het nog steeds niet gewoon, maar om andere redenen. In veel opzichten vertegenwoordigt Summerhill het tegenovergestelde van het risicomijdende 21e-eeuwse Groot-Brittannië, waarin het onderwijs op weg is naar steeds meer testen en in toenemende mate gericht raakt op kwalificaties. “Juist in deze tijd”, zegt Zoe Readhead, “is Summerhill actueler dan ooit.”

Aangekomen bij het 11-hectare grote terrein van de school voelt een beetje als aankomen in een andere wereld. Hier, als je het naamplaatje van mozaïek aan de straatkant van de bakstenen muur passeert, gevolgd door een met bomen omzoomde oprijlaan, zijn de hiërarchische regels waarin de meeste kinderen (en volwassenen) hun leven gebruikelijk leiden, niet van toepassing.

Ik teken in op het schoolkantoor en Zoe – gekleed in een wollen muts en vrijetijdskleding – geeft me een rondleiding. We gaan binnen bij het tweede lokaal, vol creatieve projecten en dingen die de jongeren hebben gemaakt, en daarna vervoegen we ons bij een wetenschapsles. De leraar wetenschappen heeft lesgegeven op reguliere scholen, maar vanuit ongenoegen met de desinteresse van de leerlingen aldaar, verhuisde zij naar Summerhill, waar studenten, zegt ze, veel meer geïnteresseerd zijn in leren. Dan gaan we naar de drukke muziek afdeling.

“Muziek is erg belangrijk hier,” zegt Zoe. “Het is mogelijk”, zegt ze, “voor studenten die bijzonder geïnteresseerd zijn in muziek om vrijwel de hele dag hier door te brengen als ze dat wensen.”

We doen een van de slaapzalen aan en stoppen bij de houtbewerkingsafdeling, waar Zoe’s zoon, Will, les geeft. Hij is tevens plaatsvervangend hoofd van de school en, net als Zoe en zijn drie broers en zussen, is hij een oud-leerling. Een andere zoon, Henry, geeft les in muziek en twee kleinkinderen zijn huidige leerlingen. Haar man, Tony, een boer, helpt met de financiën.

In het hoofdgebouw kijken we bij een kunstles en eindigen we in de beroemde Summerhill vergaderzaal, waar de gemeenschap verzamelt om regels te maken of af te schaffen of om misschien iemand ‘op te brengen’ voor iets. Iedereen heeft een gelijke stem. Onlangs heeft de vergadering besloten om naar de BBC te schrijven met de vraag waarom de democratie van kinderen niet was opgenomen in een dag van programma’s over besluitvorming en de Magna Carta. “Immers”, zegt Zoe, “Summerhill doet dit al bijna 100 jaar.”

Op de terugweg passeren we borden met informatie over maatjes, bemiddelaars en boete-toezichthouders, evenals een enkel kind wat gewoon zijn eigen ding doet. Leren om te communiceren met anderen, het uiten van emoties en het ontwikkelen van een gevoel van eigenheid en eigenwaarde zijn hier net zo belangrijk als spelling en tafels. Wat duidelijk wordt is dat Summerhill eigenlijk niet overeenkomt met het algemene beeld van ‘alles mag’, waarin kinderen ontaarden zonder aandacht voor burgerlijk fatsoen.

Zoe lacht om het idee.

“We zijn altijd al een school geweest die door de media gehaat werd en mensen hebben altijd geprobeerd om een negatief beeld te geven”, zegt ze. “Ik ben opgegroeid met de kennis dat dit een kostbare en kwetsbare plek is. Als kind zag ik mijn vader op TV en zag ik hoe hij vaak op de meest oneerlijke manier werd geïnterviewd. Ik herinner me een interview met Malcolm Muggeridge, die erg agressief en buiten zinnen was. Het was geen eerlijke en rechtvaardige manier van gedrag. Dat laat zijn sporen na.

“Summerhill gaat niet over het niet hebben van regels. We hebben eigenlijk iets van 200 regels. Het is echt een gestructureerde omgeving, maar we bepalen het samen, democratisch. Je moet opstaan en aangekleed zijn om half negen en in bed liggen als het je bedtijd is. De lesbel gaat om negen uur en lessen duren tot drie uur. Minstens twee keer per week hebben we een schoolvergadering, die een uur of anderhalf tot twee uur door kan gaan en hier kunnen grieven of uitdagingen met betrekking tot regels worden aangekaart.”

Een ander feit dat al snel duidelijk wordt op Summerhill is hoe gelukkig en open iedereen lijkt. Kinderen en volwassenen lachen naar je en zeggen ‘hallo’. Het is een beetje alsof je in de pagina’s van een Enid Blyton boek ben beland, waarin alles vrolijk is en kinderen vrij zijn om avonturen te beleven en in bomen te klimmen.

Maar er zijn dingen die velen controversieel zouden vinden. Bijvoorbeeld, vloeken van zowel leerlingen als docenten is toegestaan op het schoolterrein, maar niet daarbuiten.

Meer dan 40 jaar na zijn dood is de aanwezigheid van Neill nog steeds tastbaar, niet in het minst door de foto’s van hem die aan de kantoormuren hangen.

Zoe, Neill’s enige kind, werd geboren in een slaapkamer boven. Haar moeder, de tweede vrouw van Neill, Ena, werd hoofd van de school na zijn dood in 1973 en Zoe nam het van haar over in 1985.

“Toen ik mijn vier kinderen kreeg had ik heel weinig te maken met de school,” zegt ze. “Nadat ik Summerhill had verlaten als leerling ging ik naar de kunstacademie in Ipswich en eindigde in het werken met paarden en kwalificeerde me als manege instructrice. Toen mijn moeder ouder werd hebben Tony en ik nogal naïef gezegd dat we het op ons zouden nemen. Het was een steile leercurve. Ik ben alleen opgeleid als paardrij-instructrice, maar ik denk dat dat er niet toe doet. Ik heb een heleboel goede mensen om me heen die zijn opgeleid tot leraren, die het curriculum ontwerpen. Maar ik ben het schoolhoofd en ik bepaal uiteindelijk wat er gebeurd. Als er iets controversieels is zal ik het op me nemen, want ik bescherm het grondgebied.”

Dingen die ze geweldig heeft geleid in haar 30 jaar als schoolhoofd zijn de confrontatie met de schoolinspectie en vervolgens de onderwijs secretaris David Blunkett, die probeerden om onder andere lessen verplicht te stellen en te dreigen met sluiting van de school. Na een tribunaal hoorzitting in 2000, werd een overeenkomst bereikt waarbij de school open kon blijven.

“De schoolinspectie veranderde, maar wij zijn beter in het geven van informatie dan vroeger”, zegt Zoe. “Ons meest recente rapport, in 2011, was nagenoeg uitstekend.”

Ze geeft toe blij te zijn, gezien het verleden, dat de schoolinspectie “nu prachtige dingen zegt over ons”, maar ze is onvermurwbaar dat de school nooit haar principes zal compromitteren.

“Mensen hebben veel respect voor Neill. Maar we zien hem niet als een soort orakel. Hij creëerde Summerhill gebaseerd op het idee van het hebben van de vrijheid om te zijn wie je bent binnen de beperkingen van het leven in een gemeenschap. Je bent vrij om keuzes te maken over je leven hier, maar je kunt niet op een drumstel spelen om één uur ‘s nachts, omdat het anderen wakker maakt, en je mag niet plassen op de eetkamervloer omdat het een negatieve invloed heeft op anderen. We zijn vrij om te doen wat we willen onder voorwaarde dat het niet interfereert met de vrijheden van anderen.”

“Het baart me zorgen dat landen onderwijssystemen beoordelen zoals de Britse commerciële gemeenschap. Het gaat altijd over hoe goed je bent in relatie tot andere landen.”

“De regering zegt dat we moeten kijken naar China, wat een van de meest onderdrukkende onderwijssystemen in de wereld heeft. Het gaat altijd over ‘succes’. Wat gebeurt er met onze vaardigheden van leven en het leren om samen te leven als mensen? Onze kinderen zijn gewend om beslissingen te nemen vanaf hun zevende jaar en zijn dus goed voorbereid op het leven na school.”

“In de maatschappij gaat het nu niet alleen over onderwijs, maar ook over het gebrek kinderen een moment om zichzelf te zijn te gunnen. Kinderen kunnen hier gewoon vertoeven. In de zomer zie je een klein kind over het terrein jagen op vlinders en madeliefjes plukken. Zo’n moment, waarop ze worden toegestaan om even adem te halen en te zeggen: ‘Ik heb niets te doen’, is voor veel kinderen vreemd.”

“Ik zie Summerhill nog steeds als een fragiel schip, omdat we de grenzen verleggen van hoe mensen denken over onderwijs.

De meeste van de 70 leerlingen van de school, van wie de helft afkomstig uit Aziatische of andere Europese landen, betalen vergoedingen variërend van €2000.- per kwartaal voor de jongste leerlingen tot meer dan €6500.- voor oudere leerlingen. Een complete Summerhill opleiding duurt tot de leeftijd van 17 jaar.

Zoe is ervan overtuigd dat meer ouders hun kinderen naar Summerhill zouden willen sturen, maar dat niet kunnen veroorloven. “We zouden liever geen particuliere school zijn,” zegt ze. “Maar de regering zou ons nooit financieren en hoe dan ook, ik zou ze nu niet genoeg vertrouwen om met hen samen te werken. Ze zouden proberen ons te veranderen. We moeten onafhankelijk zijn. Wat veel mensen willen is iets wat het reguliere onderwijs hen niet kan bieden, dat lijkt heel oneerlijk.”

Een andere veel voorkomende misvatting over Summerhill is dat kinderen geen examens doen. Ze doen dat, maar alleen als zij daar zelf voor kiezen.

“Het mooie van Summerhill is dat je van wat je doet kan houden,” zegt Zoe. “En waarom zouden kinderen geen dingen doen die bijdragen aan hun plezier in het leven? Ja, er zijn tal van alledaagse dingen die gedaan moeten worden in het leven, maar om in staat te zijn een goed gevoel over jezelf en wat je doet te hebben is een fundamenteel recht. Ik denk dat het reguliere onderwijs dat nog steeds niet biedt.”

“We pushen mensen niet in de richting van de universiteit. Dat zal je geen beter mens maken. Tegelijkertijd zijn we realistisch en zullen we kinderen begeleiden in wat ze moeten doen om een volgende stap te zetten. Ik beoordeel succes door het soort mensen wat kinderen zijn als ze hier vertrekken. Als ze zich goed over zichzelf voelen en het gevoel hebben dat ze de moeite waard zijn, zo goed als ieder ander en ze een eigen mening hebben dan heeft de school zijn werk gedaan. “

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Filosofische achtergrond en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s