Het streven naar geluk

Origineel geblogd door Shawna Lee op 21 januari 2016 op The Questing Voice als “The Pursuit of Happiness

Er is maar één doel waarover alle ouders het eens zijn, ongeacht de opvoeding, en dat is dat het geluk van hun kinderen voorop staat.” – Jennifer Senior, auteur van  All Joy and No Fun: The Paradox of Modern Parenthood.

Wat antwoorden ouders op de vraag wat hun diepste wens is voor hun kinderen? Het meest voorkomende antwoord is: “Dat hun kinderen gelukkig zijn”. In de Verenigde Staten begint de Onafhankelijkheidsverklaring met de stelling dat “de schepper alle mensen bepaalde onvervreemdbare rechten heeft geschonken” en in de eerste regel worden vervolgens drie rechten genoemd. Nummer drie op die lijst is het recht op “het nastreven van geluk.” Geluk is niet alleen iets waar we allemaal naar streven (voor onszelf, onze kinderen en andere mensen waar we voor zorgen), maar in de Verenigde Staten is het nastreven van deze psychologische toestand zo fundamenteel, dat men het als “vanzelfsprekend” aanneemt als een streven voor ieder mens op aarde.

En we streven het na, met verve, vastberaden en soms met wanhoop, op emotionele, spirituele en fysieke manieren. Ik kan zelfs stellen dat de hele consumptie economie gebaseerd is op onze nooit eindigende zoektocht naar geluk (maar dat valt buiten dit onderwerp). Ouders van mijn generatie zijn bijzonder gericht op het waarborgen van het geluk van hun kinderen.

haystack-play-300x213Toen ik net moeder was geworden meende ik dat mijn zoon nooit ongelukkig hoefde te zijn. Ik geloofde dat als hij problemen had, ik iets verkeerd deed. Ik hield mijzelf voor dat ik hem niet had kunnen beschermen of hem niet had kunnen bieden wat hij nodig had.

Niet dat ik dacht dat ik als kind zelf nooit moeilijke omstandigheden gekend had. Feitelijk had ik door mijn intuïtieve reactie het begrip “om kunnen gaan met moeilijkheden” nooit onderzocht. Er waren periodes dat mijn zoon worstelde met situaties, vooral in het begin van zijn puberteit, en dat beangstigde me. Ik sprak over mijn zorgen met een vriendin. Zij stelde me gerust door me te wijzen op de natuurlijke vaardigheden van zelfredzaamheid van mijn zoon en hoe belangrijk deze zijn in het vinden van oplossingen op lastige situaties die we allemaal in het leven tegenkomen.

Ik had nooit zo nagedacht over “zelfredzaamheid” als een gezonde strategie is die we allemaal gebruiken als we het moeilijk hebben. Natuurlijk zijn er oplossingen die schadelijk of contraproductief werken op de korte of langere termijn, maar we kunnen er allemaal mee omgaan.

Dictionary.com definieert het woord “cope” (“raad weten met”) [1] als volgt: 1) Worstelen of het hoofd bieden, vooral in relatief gelijke termen of met een zekere mate van succes; en 2) De confrontatie aangaan en om kunnen gaan met verantwoordelijkheden, problemen of moeilijkheden, met een zekere mate van succes of op een rustige of adequate manier. Wiktionary definieert het woord “cope”: “Effectief omgaan met iets dat moeilijk is”.

Kijkend naar deze definities vraag ik me af waarom ik geen duidelijke interpretatie van het woord kon vinden. Worstelen met dingen hoort bij het leven en we hopen allemaal dat we succesvol uit de strijd komen en dat we de taak hebben weten te klaren. Als we als kinderen deze worsteling nooit ervaren hebben, zullen we als volwassenen onvoldoende ervaring hebben in het omgaan met moeilijke situaties.

Jennifer Senior merkt in haar TedX talk op dat in de boekhandel hele schappen met boeken zijn gewijd aan ouders die willen dat hun kinderen gelukkig zijn. Ze vervolgt met:

“Geluk en zelfvertrouwen zijn bijproducten van andere dingen, maar ze kunnen geen doelen op zichzelf vormen. Geluk van een kind is een zeer onredelijke last op de schouders van een ouder. Geluk vormt een nog oneerlijkere belasting voor een kind. 

De eerste keer dat ik mijn zoon nadat hij geboren was in mijn armen hield fluisterde ik in zijn oor, “Ik zal heel erg mijn best doen je niet te kwetsen”. Het was een Eed van Hippocrates en ik realiseerde me niet eens dat ik het zei. Nu snap ik dat deze Hippocratische eed een veel realistischer doel is dan geluk. In feite zal elke ouder je vertellen dat het verschrikkelijk moeilijk is. Ieder van ons heeft wel eens iets kwetsends gezegd of gedaan waarvan we wensen dat we het terug konden nemen.”

Ik zou niet echt weten hoe we nieuwe normen moeten maken, maar ik denk dat in onze wanhopige zoektocht om kinderen gelukkig te maken, we ze mogelijk opzadelen met een verkeerde morele last. Het lijkt mij een beter en meer effectieve doelstelling om aandacht te geven aan de productiviteit en moraal van onze kinderen en gewoon hopen dat ze het geluk vinden op grond van hun prestaties, verworvenheden en de liefde die ze van ons krijgen.

Is er een verband tussen geluk en het kunnen omgaan met moeilijkheden of met het streven ernaar? Wanneer we worden geconfronteerd met een moeilijke ervaring, taak of relatie, zullen we ons aan het begin van die situatie waarschijnlijk niet gelukkig voelen. Echter, het goed om kunnen gaan en het effectief reageren op omstandigheden geeft een gevoel van voldoening dat we zouden kunnen ervaren als geluk. Deze nieuwe ervaring in het omgaan met de situatie geeft meer zelfvertrouwen en weerbaarheid.

Daarnaast moeten we niet vergeten dat als wij ons ongelukkig voelen, de pijn van dit gevoel een enorme motivatie is om onze omstandigheden, ons gedrag en/of onze manier van denken te veranderen en dat geldt ook voor onze kinderen. We hebben niet snel de neiging om ons vrijwillig te veranderen als we ons goed voelen in ons leven. Verandering brengt altijd onzekerheid met zich mee, dus het voelt riskant. Waarom zouden we iets gaan doen als er geen aanleiding toe is?

Toen ik op de Clearwater School werkte, sprongen de volwassen stafleden niet op om activiteiten of oplossingen aan te dragen voor de studenten die zich verveelden, gefrustreerd waren, verdrietig waren of teleurgesteld in zichzelf waren. Die ongelukkige gevoelens zijn ongelooflijk waardevol, omdat ongemak de prikkel is die mensen helpt om hun ervaring te onderzoeken, verschillende oplossingen te verzinnen en op nieuwe manieren te gaan handelen. Zelfs als nieuwe acties niet meteen tot iets beters leiden, leidt het proberen van dingen tot een grotere zelfkennis en helpt het ons om duidelijker te krijgen welke keuzes we willen maken in ons leven.

Terwijl we allemaal ervaring hebben met de pijn, het ploeteren en het zoeken naar oplossingen, is het proces voor iedereen weer anders. Als iemand zich ermee bemoeit met de bedoeling te proberen ons gelukkig te maken, kan dit tijdelijk leiden tot een gelukkiger gevoel. Maar het eigenlijke leerproces is daarmee afgebroken en/of uitgesteld. Het is belangrijk om te onthouden dat die strijd waardevol is[2]. Het beste wat we kunnen doen, voor onszelf, onze kinderen en onze vrienden, is vertrouwen hebben in de menselijke capaciteit om te strijden en er sterker, veerkrachtiger en meer zelfbewust uit te komen.

Rebecca Solnit, een inzichtelijk denker en schrijver, schreef in het in oktober 2015 Harper’s magazine artikel, “the mother of all questions”:

“In andere tijden en culturen worden vaak andere vragen gesteld dan degene die wij nu stellen: Wat is het meest betekenisvolle wat je kunt doen met je leven? Wat is je bijdrage aan de wereld of je gemeenschap? Leef je op basis van je principes? Wat laat je achter als je er niet meer bent? Wat betekent je leven? Misschien is onze obsessie met geluk een manier om die andere vragen niet te hoeven stellen: niet te hoeven vragen hoe effectief ons leven kan zijn, hoe effectief ons werk kan zijn of hoe diep onze liefde kan zijn. In de kern van de geluksvraag schuilt een paradox. Todd Kashdan, een professor psychologie aan de George Mason University, meldde een paar jaar geleden dat mensen die denken dat gelukkig zijn belangrijk is, meer kans hebben om depressief te worden. Ik citeer: “Je leven organiseren rondom het streven gelukkiger te worden, waardoor ‘het geluk’ een primair doel wordt, staat het werkelijk gelukkig worden in de weg.“

(n.b. Ook het volgende artikel onderschrijft deze paradox: Onderzoek toont aan dat streven naar geluk averechts werkt: mensen worden er ongelukkig en zelfs depressief van [3]).

Daarna vervolgde ze met de volgende wijze uitspraak: “… we moeten ons eigen lijden aanpakken, terwijl we leren het anderen niet aan te doen” en dat maakt deel uit van het werk dat we allemaal te doen hebben. De verwachting van geluk en succes voor onze kinderen is een weerspiegeling van onze eigen pijn en ons verlangen om hieraan te ontsnappen. We hebben het idee dat als onze kinderen gelukkig zijn, wijzelf ook gelukkig zijn. Het wordt een obsessie, een vorm van lijden, die we onze kinderen aandoen door het als onze taak te zien om hen gelukkig te maken.

crying-girl-167x300In het november nummer van Shambhala Zon in 2015: “How to Raise an Emotionally Resilient Child,” schreef de auteur Krissy Pozatek het volgende:

“Het geluk van onze kinderen is in deze tijd het primaire doel van onze opvoedingscultuur geworden. … In plaats van geluk, geloof ik dat het doel voor de opvoeding het nastreven van emotionele gezondheid moet zijn. Emotionele gezondheid betekent dat we met al onze emoties zonder reactiviteit kunnen omgaan. Als ouders kinderen in de richting van geluk sturen, geven we op een bepaalde manier aan, dat andere emoties niet in orde zijn. Hoewel niet opzettelijk, verstoort dit het natuurlijke vermogen van kinderen om met het normale spectrum van menselijke emoties om te kunnen gaan, zoals woede, spanning, schaamte of angst.”

Kinderen die zich zo nu en dan ongelukkig voelen, vinden hun eigen weg om hiermee om te gaan. Zij hebben geleerd niet bang te zijn voor het gevoel en zullen het niet proberen te voorkomen. Zij ontwikkelen strategieën om er mee om te kunnen gaan en zijn ervan overtuigd dat, ook al is de oplossing niet direct zichtbaar, ze het zelf wel kunnen oplossen[4]. Zolang ouders en andere volwassenen beschikbaar zijn om te luisteren, medelijden te tonen en een niet aflatend geloof hebben in de creativiteit en de innerlijke kracht van hun kind, zullen kinderen oplossingen voor zichzelf vinden die bevredigend zijn. Deze nieuwe kennis zal het kind bij de volgende uitdaging bijstaan en ondersteunen, zodra verandering en groei weer nodig zijn.


 

[1] In het Nederlands is een vertaling van het woord ‘to cope’ of ‘coping’ niet eenduidig te geven, anders dan op een beschrijvende manier (ergens mee om weten te gaan, ergens raad mee weten of iets het hoofd bieden). De beschrijvingen zijn vertalingen vanuit de Engelse woordenboeken.

[2] In deze blog wordt ervan uitgegaan dat ondersteunende structuren in de vorm van een gezonde familie, een hechte gemeenschap en sociale verbanden, beschikbaar zijn voor kinderen. Er zijn helaas veel te veel kinderen (en volwassenen) die deze ondersteunende structuren niet tot hun beschikking hebben. Algemeen gezegd zijn we allemaal schuldig aan het creëren en onderhouden van wat uitsluitend kan worden omschreven als systemisch geweld. Systemisch geweld, is het geheel van catastrofale gevolgen van uitbuiting en ongelijkheid dat ons politiek-economisch systeem teweegbrengt.

[3] Een aanverwant artikel in het nederlands: Onderzoek toont aan dat streven naar geluk averechts werkt: mensen worden er ongelukkig en zelfs depressief van. http://www.scientias.nl/streven-naar-geluk-maakt-ongelukkig/

[4] Er zijn gevallen waarbij kinderen (en volwassenen) echt vastlopen en zich zo verslagen voelen dat ze ernstig depressief of zelfdestructief worden. In deze gevallen raad ik dringend aan om hulp van iemand met relevante expertise te zoeken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Filosofische achtergrond, Sudburyschool, Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s